Niewłaściwe warunki przechowywania mogą wpływać na jakość produktów leczniczych.
Skuteczność i bezpieczeństwo leku zależą również od tego, co dzieje się z nim między zakupem a przyjęciem. Najważniejsze są wymagania zapisane na opakowaniu i w ulotce konkretnego preparatu.
- Nie zakładaj, że każdy lek można trzymać w lodówce albo w łazience. Zwracaj uwagę na temperaturę, wilgotność i ochronę przed światłem.
- Pozostawiaj leki w oznakowanych opakowaniach i kontroluj terminy ważności, także terminy przydatności po pierwszym otwarciu.
- W podróży unikaj przegrzania i zamarznięcia preparatów. Produkty wymagające chłodzenia przewoź zgodnie z zaleceniami producenta.
Jeśli lek był przechowywany w nieodpowiednich warunkach albo zmienił wygląd, przed jego zastosowaniem skonsultuj się z farmaceutą.
Sprawdź opakowanie
Warunki przechowywania mogą się różnić w zależności od leku. Zawsze kieruj się informacjami na opakowaniu i w ulotce; nie wszystkie produkty wymagają lodówki. Najważniejszym źródłem informacji jest ulotka konkretnego preparatu oraz oznaczenia na opakowaniu. Dwa leki o podobnym zastosowaniu mogą wymagać zupełnie innych warunków, dlatego nie należy kierować się zasadą zapamiętaną przy poprzednim produkcie. Sprawdź temperaturę, ochronę przed światłem i wilgocią oraz zalecenia po otwarciu. Jeśli ulotka zaginęła, poproś farmaceutę o pomoc w odnalezieniu aktualnej informacji o produkcie. Nie zastępuj jej przypadkową poradą z internetu. Warto upewnić się, że nazwa, moc i postać leku na opakowaniu odpowiadają produktowi, który rzeczywiście stosujesz.
Unikaj wilgoci i wysokiej temperatury
Łazienka i nasłoneczniony parapet często nie są dobrymi miejscami na przechowywanie leków. Wybierz bezpieczne miejsce zgodne z zaleceniami producenta, niedostępne dla dzieci. Warunki w mieszkaniu zmieniają się w ciągu dnia i roku, nawet jeśli pomieszczenie wydaje się komfortowe dla domowników. W łazience wilgotność może gwałtownie wzrosnąć po kąpieli, natomiast na parapecie lub półce przy kaloryferze temperatura bywa wyraźnie wyższa niż w pozostałej części pokoju. Najrozsądniej wybrać suchą szafkę z dala od okna i urządzeń grzewczych, o ile jest to zgodne z ulotką danego produktu. Trzeba też pamiętać o bezpieczeństwie dzieci: opakowania powinny znajdować się poza ich wzrokiem i zasięgiem, najlepiej w zamykanym miejscu. Nie przechowuj leków obok środków czystości, aby ograniczyć ryzyko pomyłki.
Nie przekładaj tabletek bez potrzeby
Oryginalne opakowanie ułatwia identyfikację leku, dawki i terminu ważności. W razie wątpliwości dotyczących przechowywania zapytaj farmaceutę. Fabryczne opakowanie pełni kilka funkcji jednocześnie: pomaga rozpoznać produkt, zawiera informacje o mocy i terminie ważności, a w niektórych przypadkach chroni zawartość przed wilgocią lub światłem. Po przesypaniu tabletek do nieoznakowanego pojemnika łatwo pomylić preparaty, zwłaszcza gdy kilka z nich ma podobny kształt i kolor. Organizery tygodniowe bywają przydatne osobom stosującym wiele leków, ale nie wszystkie preparaty nadają się do wcześniejszego wyjęcia z blistra. Przed użyciem organizera warto zapytać farmaceutę, czy konkretne tabletki mogą być w nim przechowywane i jak długo. Nie mieszaj różnych leków w jednej przegródce bez czytelnego planu przyjmowania.
Temperatura pokojowa nie zawsze znaczy to samo
Określenie „temperatura pokojowa” bywa używane potocznie, ale dla konkretnego produktu wiążące są informacje z opakowania i ulotki. W jednych przypadkach producent wskazuje górną granicę temperatury, w innych informuje, że nie są wymagane szczególne środki ostrożności. Nie należy automatycznie zakładać, że wszystkie tabletki mogą leżeć na parapecie albo w pobliżu grzejnika. Latem temperatura w mieszkaniu, szczególnie w nasłonecznionym pokoju, może być wyższa niż zwykle, a w samochodzie wzrastać bardzo szybko. Warto więc wybrać szafkę oddaloną od źródeł ciepła i światła, a w czasie upałów zwracać większą uwagę na warunki przechowywania. Jeżeli lek był narażony na temperaturę wykraczającą poza zalecenia, sam wygląd tabletki lub kapsułki nie pozwala ocenić, czy produkt zachował odpowiednią jakość.
Dlaczego wilgoć i światło mogą szkodzić lekom?
Niektóre substancje czynne oraz składniki pomocnicze są wrażliwe na wilgoć, promieniowanie słoneczne lub dostęp powietrza. Z tego powodu producent może zalecać pozostawienie preparatu w oryginalnym blistrze, butelce albo opakowaniu zewnętrznym. Przesypywanie tabletek do jednego pojemnika utrudnia identyfikację i może pozbawić lek ochrony, którą zapewnia fabryczne opakowanie. Szczególnie ostrożnie należy postępować z preparatami, których ulotka wyraźnie wskazuje ochronę przed światłem lub wilgocią. Łazienka bywa wygodna, lecz para wodna po kąpieli i zmienne warunki nie sprzyjają przechowywaniu wielu produktów. Jeśli stosujesz organizer na leki, upewnij się u farmaceuty, które preparaty można do niego bezpiecznie przełożyć, a które powinny pozostać w oryginalnym opakowaniu aż do chwili użycia.
Co zrobić po przypadkowym przegrzaniu albo zamrożeniu?
Zdarza się, że lek pozostanie w bagażniku w upalny dzień, zamarznie podczas transportu albo przez kilka godzin będzie przechowywany poza lodówką. Nie ma jednej reguły pozwalającej stwierdzić, że po takim zdarzeniu produkt nadal nadaje się do zastosowania. Znaczenie mają substancja czynna, postać leku, czas i skala odchylenia temperatury oraz zalecenia producenta. Najbezpieczniej zanotować, jak długo i w jakich warunkach preparat przebywał, a następnie skontaktować się z farmaceutą lub producentem. Nie próbuj „naprawiać” przegrzanego leku przez późniejsze schłodzenie ani rozmrażać produktu na własną rękę, jeśli nie masz pewności co do jego stabilności. Szczególnej uwagi wymagają produkty stosowane w chorobach przewlekłych, gdy przerwanie terapii również może stwarzać ryzyko.
Jak zorganizować domowy system przechowywania?
Dobrym rozwiązaniem jest wydzielenie stałego miejsca na leki aktualnie przyjmowane i oddzielnej przestrzeni na pozostałe produkty, bez mieszania ich z kosmetykami czy chemią gospodarczą. Każde opakowanie powinno pozostać czytelnie oznaczone, a ulotka łatwo dostępna. Przy lekach używanych regularnie można prowadzić prostą listę nazw, dawek i terminów kolejnego zakupu, przechowywaną w miejscu dostępnym wyłącznie dla upoważnionych domowników. W rodzinach z dziećmi szczególnie ważne jest fizyczne zabezpieczenie szafki, ponieważ samo umieszczenie preparatów wysoko nie zawsze wystarcza. Regularny przegląd pozwala też zauważyć duplikaty leków o tej samej substancji czynnej, niepotrzebne zapasy i preparaty, których sposób stosowania należy ponownie omówić z lekarzem.
Przechowywanie podczas wyjazdu i w podróży
Przed wyjazdem sprawdź nie tylko liczbę potrzebnych dawek, lecz także warunki transportu. Leków nie należy zostawiać na desce rozdzielczej, w nasłonecznionym bagażu ani w miejscu narażonym na mróz. W przypadku produktów wymagających kontrolowanej temperatury potrzebny może być odpowiedni pojemnik transportowy, jednak sposób jego użycia musi uwzględniać wymagania konkretnego leku. Wkład chłodzący nie powinien automatycznie stykać się bezpośrednio z opakowaniem, jeśli mogłoby to doprowadzić do zamrożenia preparatu. Podróżując samolotem, warto wcześniej zapoznać się z zasadami przewozu leków i dokumentów medycznych, szczególnie w przypadku płynów oraz produktów wymagających specjalnych warunków. W razie wątpliwości zapytaj farmaceutę jeszcze przed wyjazdem.
Recenzent: Oczekuje na wyznaczenie farmaceuty. Status: oczekuje na weryfikację przez farmaceutę. Nie przypisujemy materiału fikcyjnej osobie.
Źródła i dalsza lektura
Materiały instytucjonalne do dalszej lektury. Lista nie stanowi potwierdzenia wszystkich stwierdzeń w tekście; bibliografia jest w trakcie weryfikacji redakcyjnej.
Ministerstwo Zdrowia — Przechowywanie i utylizacja leków ↗Główny Inspektorat Farmaceutyczny — Wiosenne porządki w domowej apteczce ↗NHS — Storing medicines at home ↗